3-8-2026

Nederland gaat gebukt onder rattenplagen. Uit alle windstreken komen er berichten die hetzelfde zeggen: de rat lijkt aan een opmars bezig. Is dit elk jaar zo, of is het meer dan andere jaren? Ja, en wellicht. „We moeten niet de illusie hebben dat we slimmer worden dan de ratten.”

Gerhard Geurtse,Directeur van het Kennis en Adviescentrum Dierplagen

Ze huppelen nonchalant over straat, speurend naar hun doel: lekker eten. Even snel als ze komen zijn ze ook weer weg. Het is dat ratten geen middelvinger hebben – hun voorpootjes tellen maar vier vingertjes – anders hadden ze die vast opgestoken, kun je denken bij een stadsrat. Maar ratten horen óók bij ons ecosysteem.

Meer meldingen betekenen niet automatisch dat er ook meer ratten zijn, is daar de kanttekening bij, zegt Gerhard Geurtse, directeur van het Kennis en Adviescentrum Dierplagen: het kan iets zeggen over hoe snel mensen melden en één rat kan bovendien meer meldingen opleveren.

„Wanneer spreken we eigenlijk over een rattenplaag? Ook dat is geen exacte wiskunde, zegt Geurtse. „Maar een persoonlijke ervaring. Ik spreek van overlast als de aantallen zo groot zijn dat ze risico’s meebrengen, zoals het in gevaar brengen van de volksgezondheid. Dat gaat verder dan een individu die ziek wordt.

Het nationale kenniscentrum ziet geen enorme toename in het aantal ratten. Al is ook dat geen exacte wetenschap: ze worden simpelweg niet geteld, er lopen geen onderzoeken naar ze en de Rattenmonitor van het RIVM is vorig jaar opgeheven.

Mensen die overlast ervaren, kunnen dat melden bij de gemeente. Geurtse ziet dat er meer overlastmeldingen zijn in gemeenten waar het melden makkelijker is. Het kenniscentrum houdt voor verschillende gemeenten die meldingen bij. „Die zijn over het algemeen al een aantal jaren op gelijk niveau.”

Bovendien bereikt het aantal meldingen iedere zomer een jaarlijkse piek. Dat is logisch te verklaren: we zijn en eten meer buiten. En dus bevindt een rat zich al snel tussen de picknick- en barbecueresten en etensresten rondom terrassen. Tel daar vuilniszakken op straat, brood voor vogels of eenden en rijpend valfruit bij fruitbomen bij op, en je hebt een waar lopend buffet.

Zo veel eten is ook nodig als je een rat bent en elke vier tot zes weken opnieuw zwanger kunt raken. Een vrouwtjesrat werpt elke vier tot zes weken een nest van zeven tot twaalf jongen. Binnen zes weken zijn de jongen al geslachtsrijp, dus de kindertjes die in het voorjaar geboren zijn, beginnen nu zelf aan kinderen.

Dan is er de droogte: bij aanhoudende zomerhitte moeten ratten hun holen verlaten en actief op zoek naar vocht. Dat maakt ze meteen zichtbaarder.

Niet te krampachtig

En daar moeten we ook niet krampachtig over doen, zegt Dave de Jonge, teamleider van de dierplaagbeheersing bij de GGD Amsterdam tegen Het Parool, want een rat zien op straat is niet meteen overlast. De rat hoort bij de stad en heeft een functie, bijvoorbeeld in het riool: „Burgers spoelen allerlei troep door de wc en dat kan verstoppingen veroorzaken. Ratten eten bijna alles, dus die schonen het op.”

Het wordt pas een probleem als ratten schade veroorzaken aan infrastructuur of kabels. Dat zien ongediertebestrijders het meest, zei de woordvoerder van een Rotterdamse bestrijder eerder tegen de krant. Dat kan brand veroorzaken.

En daar lijken we uiteindelijk toch op af te stevenen: dankzij klimaatverandering vermenigvuldigen ratten zich sneller. Ratten gedijen namelijk wel goed bij de stijgende temperaturen, bleek afgelopen jaar uit internationaal onderzoek, gepubliceerd in vakblad Science Advances.

Bron: Gelderlander 03-08-2026